Βία ανηλίκων: Πριν κατηγορήσουμε τα παιδιά, ας μάθουμε να τα ακούμε

 

Ύστερα από 40 χρόνια στην Ελληνική Αστυνομία, έχοντας δει ανθρώπους και οικογένειες σε δύσκολες στιγμές της ζωής τους, έχω καταλήξει σε μια σκέψη που θεωρώ σημαντική:

Πριν προσπαθήσουμε να διορθώσουμε τα παιδιά, πρέπει πρώτα να προσπαθήσουμε να τα ακούσουμε.

Δεν υποστηρίζω ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται όρια. Χρειάζονται. Αλλά πολύ περισσότερο με ανησυχούν η έλλειψη αγάπης, η αδιαφορία, η απουσία ουσιαστικής επικοινωνίας και η ελλιπής ενημέρωση.

Ένα παιδί μπορεί να μεγαλώνει μέσα σε ένα σπίτι γεμάτο κανόνες και παρ' όλα αυτά να αισθάνεται εντελώς μόνο. Μπορεί να ξέρει τι απαγορεύεται, αλλά να μην ξέρει σε ποιον να μιλήσει όταν φοβάται.

Δεν αρκεί το «όχι» – Χρειάζεται και το «γιατί»

Δεν αρκεί να πεις σε ένα παιδί «μέχρι εδώ». Οφείλεις να του εξηγήσεις γιατί υπάρχει αυτό το όριο.

Γιατί δεν πρέπει να χτυπήσει. Γιατί πρέπει να σέβεται το «όχι» του άλλου. Γιατί κάτι που στην παρέα μοιάζει αστείο μπορεί να πληγώσει έναν συμμαθητή του. Γιατί όσα γράφουμε στο διαδίκτυο έχουν συνέπειες.

Και μετά πρέπει να κάνουμε κάτι ίσως δυσκολότερο: να σωπάσουμε και να ακούσουμε το παιδί.

Να ακούσουμε τις ερωτήσεις και τις αντιρρήσεις του, ακόμη κι όταν μας φέρνουν σε δύσκολη θέση. Γιατί μέσα από ένα παιδικό «γιατί;» μπορεί να ανακαλύψουμε κάτι που ως ενήλικες δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε:

ότι μπορεί να έχουμε άδικο εμείς.

Και εμείς μαθαίνουμε από τα παιδιά

Η σχέση γονιού και παιδιού δεν είναι μονόδρομος. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν διαφορετικό κόσμο από εκείνον στον οποίο μεγαλώσαμε εμείς. Αν τα ακούσουμε πραγματικά, μπορούν να μας μάθουν πράγματα και να μας κάνουν να αναθεωρήσουμε βεβαιότητες ετών.

Δεν χάνει το κύρος του ένας γονιός επειδή θα πει:

«Έχεις δίκιο. Δεν το είχα σκεφτεί έτσι».

Αντίθετα, διδάσκει στο παιδί ότι πραγματικά δυνατός είναι και εκείνος που μπορεί να αναγνωρίσει το λάθος του.

Όταν το όριο φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα

Όταν το όριο μετατρέπεται σε συνεχή απαγόρευση, φόβο και τιμωρία χωρίς εξήγηση, υπάρχει ο κίνδυνος το παιδί να μη μάθει να ξεχωρίζει μόνο του το σωστό από το λάθος.

Να μάθει απλώς να κρύβεται καλύτερα.

Προτιμώ ένα παιδί που θα μου πει ότι έκανε ένα σοβαρό λάθος από ένα παιδί που θα φοβηθεί τόσο την αντίδρασή μου ώστε να προσπαθήσει να το κρύψει.

Προτιμώ να γνωρίζω τι το απασχολεί επειδή με εμπιστεύεται, όχι επειδή ψάχνω κρυφά το κινητό του.

Και αν μια νύχτα βρεθεί πραγματικά σε κίνδυνο, θέλω το πρώτο πράγμα που θα σκεφτεί να είναι:

«Θα πάρω τον πατέρα μου. Θα πάρω τη μητέρα μου».

Όχι: «Αν το μάθουν, τελείωσα».

Η ενημέρωση είναι προστασία

Τα παιδιά χρειάζονται ενημέρωση. Πρέπει να τους μιλήσουμε ανοιχτά για τη βία, το bullying, τις σχέσεις, το διαδίκτυο, τις ουσίες, τη συναίνεση και τον σεβασμό.

Το «μην το κάνεις» δεν είναι εκπαίδευση. Το παιδί πρέπει να καταλάβει γιατί δεν πρέπει να το κάνει.

Γιατί κάποια στιγμή ο γονιός δεν θα βρίσκεται δίπλα του. Τότε θα υπάρχουν μόνο η κρίση που έχει αναπτύξει και οι αξίες που έχει αποκτήσει.

Να είμαστε παρόντες

Η βία των ανηλίκων είναι σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο και θα ήταν λάθος να την αποδώσουμε σε μία μόνο αιτία.

Υπάρχει όμως κάτι που μπορούμε να κάνουμε μέσα στα σπίτια μας:

Να είμαστε παρόντες.

Να αγαπάμε και να το δείχνουμε. Να ενημερώνουμε. Να εξηγούμε. Να βάζουμε λογικά όρια. Να ακούμε. Και να έχουμε τη δύναμη να παραδεχόμαστε ακόμη και τα δικά μας λάθη.

Γιατί η σχέση γονιού και παιδιού δεν είναι μάχη εξουσίας. Μεγαλώνει το παιδί, αλλά μαζί του μεγαλώνουμε και εμείς.

Και ύστερα από 40 χρόνια στην Ελληνική Αστυνομία, ένα πράγμα θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό:

Δεν είναι το χειρότερο να έχουμε ένα παιδί που κάποια στιγμή παραβίασε ένα όριο.

Το χειρότερο είναι να έχουμε ένα παιδί που έμαθε ότι, όταν φοβάται, θυμώνει, πληγώνεται ή κάνει ένα λάθος, δεν υπάρχει κανείς δίπλα του που να θέλει πραγματικά να το ακούσει.

Δημήτρης Καραγιαννόπουλος