Μέρος Β' Το άγνωστο Εγκληματολογικό Μουσείο της Ελλάδας: Τα βαλσαμωμένα κεφάλια των λησταρχών - Γιατί φυλάσσονται ακόμη στο Εγκληματολογικό Μουσείο

 Στο πρώτο μέρος του αφιερώματος γνωρίσαμε την ιστορία και την αποστολή του Εγκληματολογικού Μουσείου της Ελλάδας, ενός μοναδικού χώρου που καταγράφει την εξέλιξη του εγκλήματος και της εγκληματολογικής επιστήμης στη χώρα μας. Στο δεύτερο μέρος, ανοίγουμε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες ενότητες της συλλογής και αναζητούμε την ιστορία πίσω από τα βαλσαμωμένα κεφάλια των λησταρχών που διατηρούνται μέχρι σήμερα.

 Διαβάστε το Α' Μέρος:
«Το άγνωστο Εγκληματολογικό Μουσείο της Ελλάδας: Ένα ταξίδι στην ιστορία του εγκλήματος και της Δικαιοσύνης»

 

Γιατί διατηρούνται μέχρι σήμερα τα βαλσαμωμένα κεφάλια των διαβόητων λησταρχών της Ελλάδας; Η ιστορία πίσω από ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα εκθέματα του Εγκληματολογικού Μουσείου.

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα εκθέματα της Ελλάδας

Από όλα τα εκθέματα του Εγκληματολογικού Μουσείου της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, κανένα δεν προκαλεί τόσο έντονα συναισθήματα όσο τα βαλσαμωμένα κεφάλια των λησταρχών.

Για πολλούς επισκέπτες αποτελούν σοκαριστικό θέαμα. Για τους ιστορικούς, τους εγκληματολόγους και τους ιατροδικαστές, όμως, πρόκειται για μοναδικά ιστορικά τεκμήρια που αποτυπώνουν μια ολόκληρη εποχή της ελληνικής ιστορίας: τη ληστοκρατία των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.

Στις προθήκες του μουσείου διατηρούνται οι κεφαλές ορισμένων από τους πιο γνωστούς λησταρχούς που έδρασαν στην ελληνική ύπαιθρο, όπως ο Γιαγκούλας, ο Καραντώνης, ο Ζάμπουρας, ο Γκαραβέλης, ο Μπελάρης και ο Μπαμπάνης.

 

Πίσω από κάθε κεφάλι κρύβεται μια ολόκληρη ιστορία

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η «Αστυνομική Επιθεώρηση» στο αφιέρωμά της το 1993, πίσω από κάθε βαλσαμωμένη κεφαλή κρύβεται μια ολόκληρη ιστορία ληστρικής δράσης.

Οι συμμορίες εκείνης της εποχής δρούσαν κυρίως στις ορεινές περιοχές της χώρας, πραγματοποιώντας ληστείες, απαγωγές και δολοφονίες. Για πολλά χρόνια αποτέλεσαν έναν από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους του ελληνικού κράτους, ενώ για την εξάρθρωσή τους οργανώθηκαν εκτεταμένες επιχειρήσεις από τη Χωροφυλακή και τον Στρατό.

Οι συγκρούσεις ήταν ιδιαίτερα αιματηρές και πολλές φορές διαρκούσαν ημέρες, μέχρι την εξόντωση ή τη σύλληψη των λησταρχών.

 

Ο Γιαγκούλας και η τεράστια επικήρυξη

Ανάμεσα στα πιο γνωστά πρόσωπα της συλλογής βρίσκεται ο διαβόητος Γιαγκούλας.

Σύμφωνα με το ιστορικό αφιέρωμα της Αστυνομικής Επιθεώρησης (1993), το 1923 η επικήρυξή του ανερχόταν στις 20.000 δραχμές. Μετά τις συνεχείς επιδρομές και τις δολοφονικές επιθέσεις της συμμορίας του, το ποσό αυξήθηκε θεαματικά, φτάνοντας περίπου τις 600.000 δραχμές, ένα αστρονομικό ποσό για τα δεδομένα της εποχής.

Ανάλογες υψηλές επικήρυξεις είχαν και άλλοι διαβόητοι λησταρχοί, γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της απειλής που αντιμετώπιζε τότε η ελληνική Πολιτεία.

 

Γιατί διατηρήθηκαν;

Η ύπαρξη των βαλσαμωμένων κεφαλών προκαλεί εύλογα ερωτήματα.

Σήμερα, η πρακτική αυτή μοιάζει αδιανόητη. Ωστόσο, στις αρχές του 20ού αιώνα η διατήρηση ορισμένων σορών ή τμημάτων τους αποτελούσε συνηθισμένη πρακτική στα εργαστήρια Ιατροδικαστικής και Εγκληματολογίας για εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς σκοπούς.

Οι κεφαλές δεν φυλάσσονται ως «τρόπαια», αλλά ως ιστορικά και επιστημονικά τεκμήρια μιας εποχής κατά την οποία η εγκληματολογία στην Ελλάδα έκανε τα πρώτα της οργανωμένα βήματα.

Αποτελούν μέρος μιας συλλογής που χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες για την εκπαίδευση φοιτητών, ιατροδικαστών και στελεχών των διωκτικών αρχών.

 

Ένα μοναδικό ιστορικό αρχείο

Οι κεφαλές των λησταρχών δεν είναι τα μοναδικά εκθέματα αυτού του είδους.

Στο Εγκληματολογικό Μουσείο φυλάσσονται επίσης ανθρώπινα τατουάζ, εκμαγεία προσώπων, ιστορικά πειστήρια εγκλημάτων, όπλα, προσωπικά αντικείμενα δραστών, καθώς και δεκάδες ακόμη εκθέματα που καταγράφουν την εξέλιξη της εγκληματικότητας και της ιατροδικαστικής στην Ελλάδα.

Η αξία τους σήμερα είναι πρωτίστως ιστορική και επιστημονική, καθώς διασώζουν πληροφορίες που διαφορετικά θα είχαν χαθεί.

 

Συνεχίζεται...

Στο επόμενο μέρος του αφιερώματος θα γνωρίσουμε τον πιο διαβόητο από όλους τους λησταρχούς που εκτίθενται στο μουσείο.

Ποιος ήταν πραγματικά ο Γιαγκούλας; Πώς απέκτησε τη φήμη του, γιατί επικηρύχθηκε με ένα τεράστιο ποσό και πώς κατέληξε η κεφαλή του στο Εγκληματολογικό Μουσείο;

Πηγές

• Αστυνομική Επιθεώρηση, 1993, αφιέρωμα στο Εγκληματολογικό Μουσείο.
• Εγκληματολογικό Μουσείο, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ.
• Museum Finder Greece (πληροφορίες για τη συλλογή και τα εκθέματα).