«Ούτε παπάδες, ούτε χωροφύλακες»: Η φιλοσοφία αυτοπροστασίας που δίδαξε γενιές αστυνομικών και παραμένει επίκαιρη

 

Με αφορμή τα πρόσφατα περιστατικά που απασχολούν την επικαιρότητα και τη δημόσια συζήτηση γύρω από τις αστυνομικές επιχειρήσεις, αξίζει να θυμηθούμε μια φιλοσοφία εκπαίδευσης που διαμορφώθηκε πριν από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες και, κατά την άποψή μας, παραμένει επίκαιρη μέχρι σήμερα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν ξεκίνησαν να οργανώνονται συστηματικά τα πρώτα σεμινάρια αυτοπροστασίας στην Ελληνική Αστυνομία, επιχειρήθηκε να αλλάξει μια νοοτροπία που κυριαρχούσε για πολλά χρόνια στο Σώμα.

Την εποχή εκείνη, πολλοί αστυνομικοί συνήθιζαν να λένε χαρακτηριστικά:

«Καλύτερα να με πάνε χωροφύλακες, παρά παπάδες».

Η φράση αυτή εξέφραζε μια διαδεδομένη επιχειρησιακή αντίληψη της εποχής: ότι, εφόσον ένας αστυνομικός βρισκόταν αντιμέτωπος με απειλή για τη ζωή του, δεν έπρεπε να διστάσει να κάνει χρήση του υπηρεσιακού του όπλου, ώστε να προστατεύσει πρώτα τη δική του ζωή και να μη βρεθεί ο ίδιος θύμα.

Οι εκπαιδευτές των πρώτων σχολείων αυτοπροστασίας, όμως, είχαν μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Το μήνυμά τους ήταν ξεκάθαρο:

«Ούτε παπάδες, ούτε χωροφύλακες. Εκπαίδευση και επαγγελματισμός».

Ένας αστυνομικός που παρακολούθησε εκείνα τα πρώτα σεμινάρια, υπηρετώντας τότε στη ΔΑΕ, θυμάται ακόμη τα λόγια των εκπαιδευτών του, Καραβαλάκη και Βαλλιάνου.

«Όταν παρακολούθησα τα πρώτα σεμινάρια Αυτοπροστασίας, υπηρετώντας στη ΔΑΕ, οι Αμεσοδρασίτες ήταν οι πρώτοι αστυνομικοί που πέρασαν αυτή την εκπαίδευση. Ήταν η αρχή μιας νέας επιχειρησιακής φιλοσοφίας. Οι εκπαιδευτές μας, ο Καραβαλάκης και ο Βαλλιάνος, μας μετέδωσαν αρχές που με συνοδεύουν μέχρι σήμερα.

"Ούτε παπάδες ούτε χωροφύλακες. Δεν κυνηγάμε κάποιον στα σκοτεινά. Άσ' τον να φύγει, πελάτης είναι, θα ξανάρθει. Όταν ο ελεγχόμενος δει πού βρίσκεσαι, άλλαζε θέση. Όταν βλέπεις ότι θα δεχτείς αντικείμενο ή οτιδήποτε άλλο, άλλαξε επίπεδο."

Πίσω από αυτές τις λίγες κουβέντες κρυβόταν μια ολόκληρη επιχειρησιακή φιλοσοφία.

Να μην καταδιώκεις έναν ύποπτο όταν οι συνθήκες δεν σου δίνουν επιχειρησιακό πλεονέκτημα. Να μη μένεις στατικός όταν ο άλλος γνωρίζει τη θέση σου. Να μη συνεχίζεις να επιχειρείς από το ίδιο σημείο όταν δέχεσαι επίθεση. Να αλλάζεις θέση, να αλλάζεις επίπεδο και να σκέφτεσαι πάντα πριν ενεργήσεις.

Η λογική ήταν ξεκάθαρη: ένας κακοποιός μπορεί να διαφύγει σήμερα και να συλληφθεί αύριο.

Η φιλοσοφία της εκπαίδευσης ήταν εξίσου απλή: ο αστυνομικός πρέπει να επιστρέφει ζωντανός στο σπίτι του, αλλά και να ενεργεί πάντα μέσα στα όρια που θέτει ο νόμος.

Γιατί ένας νεκρός ή σοβαρά τραυματισμένος αστυνομικός δεν γυρίζει ποτέ στην οικογένειά του. Ούτε όμως εκείνος που, μέσα στην ένταση της στιγμής, υπερβαίνει τα νόμιμα όρια της άμυνας και βρίσκεται από το πεδίο της επιχείρησης στο εδώλιο του κατηγορουμένου.

Οι εκπαιδευτές μας δεν έμειναν μόνο στη θεωρία. Μας έδειξαν και στην πράξη πόσο εύκολα, χωρίς τη σωστή εκπαίδευση, μπορεί ένας αστυνομικός να βρεθεί είτε «στους παπάδες», χάνοντας τη ζωή του, είτε «στους χωροφύλακες», βρισκόμενος αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη επειδή, μέσα στην πίεση της στιγμής, υπερέβη τα όρια που θέτει ο νόμος.

Γι' αυτό και η εκπαίδευση, η ψυχραιμία και ο επαγγελματισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η καλύτερη προστασία τόσο για τη ζωή του αστυνομικού όσο και για την επαγγελματική και νομική του υπόσταση.

Αυτό ακριβώς προσπαθούσαν να περάσουν οι εκπαιδευτές εκείνης της εποχής: να αντικαταστήσουν την παλιά λογική της παρόρμησης με τη σωστή εκτίμηση του κινδύνου, την τακτική σκέψη και την αυτοπροστασία.

Η αυτοπροστασία δεν είναι ένδειξη φόβου. Είναι ένδειξη επαγγελματισμού.

Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, τα λόγια εκείνων των εκπαιδευτών εξακολουθούν να ακούγονται πιο επίκαιρα από ποτέ. Σε μια εποχή όπου κάθε αστυνομική επέμβαση κρίνεται δημόσια μέσα σε λίγα λεπτά, ίσως αξίζει να θυμόμαστε ότι η επιτυχία μιας επιχείρησης δεν μετριέται μόνο από τη σύλληψη του δράστη, αλλά και από το αν όλοι επιστρέφουν ασφαλείς στο τέλος της βάρδιάς τους.

Γιατί τελικά, το πραγματικό δίλημμα δεν ήταν ποτέ «παπάδες ή χωροφύλακες».

Το πραγματικό μήνυμα ήταν και παραμένει ένα:

Εκπαίδευση. Ψυχραιμία. Επαγγελματισμός.