«Το άγνωστο Εγκληματολογικό Μουσείο της Ελλάδας:Φώτης Γιαγκούλας ο «Βασιλιάς των Ορέων» που έγινε ο πιο θρυλικός λήσταρχος της Ελλάδας ( Γ' Μέρος)

Στο πρώτο μέρος του αφιερώματος γνωρίσαμε την ιστορία και την αποστολή του Εγκληματολογικού Μουσείου της Ελλάδας. Στο δεύτερο μέρος εστιάσαμε στα βαλσαμωμένα κεφάλια των λησταρχών και εξηγήσαμε γιατί διατηρούνται μέχρι σήμερα ως ιστορικά και επιστημονικά τεκμήρια. Στο τρίτο μέρος της σειράς, γνωρίζουμε τον πιο διάσημο από όλους: τον Φώτη Γιαγκούλα, τον άνθρωπο που έμεινε στην ιστορία ως ο «Βασιλιάς των Ορέων» και του οποίου η κεφαλή εκτίθεται μέχρι σήμερα στο Εγκληματολογικό Μουσείο. 

Διαβάστε τα προηγούμενα μέρη του αφιερώματος:

🔹 Α' Μέρος:
«Το άγνωστο Εγκληματολογικό Μουσείο της Ελλάδας: Ένα ταξίδι στην ιστορία του εγκλήματος και της Δικαιοσύνης»

🔹 Β' Μέρος:
«Το άγνωστο Εγκληματολογικό Μουσείο της Ελλάδας: Τα βαλσαμωμένα κεφάλια των λησταρχών – Γιατί φυλάσσονται ακόμη στο Εγκληματολογικό Μουσείο»

 Η αληθινή ιστορία του ανθρώπου, του θρύλου και του κεφαλιού που εκτίθεται μέχρι σήμερα στο Εγκληματολογικό Μουσείο

Στο προηγούμενο μέρος του αφιερώματός μας γνωρίσαμε τα βαλσαμωμένα κεφάλια των λησταρχών που φυλάσσονται μέχρι σήμερα στο Εγκληματολογικό Μουσείο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει εκείνο του πιο γνωστού λήσταρχου της νεότερης Ελλάδας, του Φώτη Γιαγκούλα.

Πίσω όμως από το έκθεμα του μουσείου κρύβεται μια ζωή που εδώ και έναν αιώνα βρίσκεται ανάμεσα στην ιστορία και τον θρύλο. Για άλλους ήταν ένας αδίστακτος δολοφόνος που ευθύνεται για δεκάδες φόνους. Για άλλους, ένας άνθρωπος που πολέμησε ένα κράτος το οποίο θεωρούσε άδικο, βοηθούσε φτωχούς και έγινε λαϊκός θρύλος στα χωριά της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας.

Το βέβαιο είναι ότι κανένας άλλος λήσταρχος δεν απέκτησε τόσο μεγάλη φήμη όσο ο «Βασιλιάς των Ορέων».

Ποιος ήταν ο Φώτης Γιαγκούλας

Η ζωή του Φώτη Γιαγκούλα καλύπτεται ακόμη και σήμερα από πολλές αντικρουόμενες μαρτυρίες. Σύμφωνα με τις περισσότερες ιστορικές πηγές γεννήθηκε γύρω στο 1894 στον Μεταξά Σερβίων Κοζάνης, σε οικογένεια εύπορων κτηνοτρόφων. Μάλιστα αρκετές μαρτυρίες αναφέρουν ότι ήταν μορφωμένος για τα δεδομένα της εποχής, έχοντας φοιτήσει μέχρι και τη Β΄ Γυμνασίου, ενώ υπηρέτησε εθελοντικά στον Ελληνικό Στρατό στους Βαλκανικούς Πολέμους.

Από εκεί και πέρα αρχίζουν οι διαφορετικές εκδοχές.

Πώς βγήκε στο κλαρί

Το ερώτημα που απασχολεί ιστορικούς και ερευνητές μέχρι σήμερα είναι ένα:

Τι ήταν αυτό που έκανε τον νεαρό Φώτη Γιαγκούλα να εγκαταλείψει τη ζωή του και να γίνει λήσταρχος;

Καμία εκδοχή δεν θεωρείται απολύτως επιβεβαιωμένη.

Η πιο γνωστή αναφέρει ότι σκότωσε έναν αξιωματικό της Χωροφυλακής, επειδή παρενοχλούσε και είχε προσβάλει την τιμή μιας ξαδέλφης του. Μετά τον φόνο δεν υπήρχε επιστροφή. Καταζητήθηκε και κατέφυγε στα βουνά του Ολύμπου.

Άλλες πηγές υποστηρίζουν ότι είχε κατηγορηθεί για ζωοκλοπή και φυλακίστηκε άδικα, ενώ υπάρχει και η εκδοχή της λιποταξίας μετά τη στρατιωτική του θητεία. 

 Όποια κι αν είναι η αλήθεια, από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 ο Γιαγκούλας είχε ήδη μετατραπεί στον πιο καταζητούμενο λήσταρχο της Βόρειας Ελλάδας.

 

Ο «Βασιλιάς των Ορέων»

Η φήμη του δεν οφειλόταν μόνο στις ληστείες και στις δολοφονίες.

Ο Γιαγκούλας είχε δημιουργήσει γύρω από το πρόσωπό του μια ολόκληρη μυθολογία.

Μεταμφιεζόταν συχνά για να κινείται απαρατήρητος στα χωριά, ακόμη και μέσα σε πόλεις, ενώ σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες καθόταν σε ταβέρνες δίπλα σε χωροφύλακες που τον αναζητούσαν, ακούγοντας τα σχέδιά τους χωρίς εκείνοι να αντιλαμβάνονται ποιος ήταν.

Λέγεται μάλιστα ότι, φεύγοντας από μία ταβέρνα, άφησε κάτω από το πιάτο του ένα σημείωμα που έγραφε:

«Βασιλεύς των Ορέων – Γιαγκούλας».

Όταν το βρήκαν οι χωροφύλακες, κατάλαβαν ότι είχαν περάσει ώρες δίπλα στον άνθρωπο που κυνηγούσαν χωρίς να τον αναγνωρίσουν.

Οι επιστολές που εξόργιζαν τη Χωροφυλακή

Ο Γιαγκούλας δεν περιοριζόταν μόνο στη δράση του στα βουνά.

Έστελνε επιστολές σε αξιωματικούς της Χωροφυλακής, προέδρους κοινοτήτων, δασκάλους αλλά και πλούσιους κτηνοτρόφους.

Σε πολλές από αυτές απειλούσε όσους θεωρούσε υπεύθυνους για βασανισμούς χωρικών ή συνεργασία με τις Αρχές, χρησιμοποιώντας σκληρή και ιδιαίτερα προσβλητική γλώσσα. Παράλληλα απαιτούσε τρόφιμα, ρουχισμό, τσιγάρα, κονιάκ και άλλα εφόδια για τη συμμορία του. Οι επιστολές αυτές, που σώζονται μέσα από εφημερίδες της εποχής και ιστορικές έρευνες, αποτελούν σήμερα πολύτιμες μαρτυρίες για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν οι ληστρικές συμμορίες του Μεσοπολέμου. 

foto rebetiko.sealabs.net/viewtopic.php?t=3401

 

Η περίφημη «Παρδάλα»

Από τα πιο γνωστά προσωπικά αντικείμενα του Γιαγκούλα είναι η μαχαίρα του, γνωστή ως «Παρδάλα».

Στη λεπίδα της είχε χαράξει ολόκληρο κείμενο, στο οποίο δήλωνε πως, αφού δεν έβρισκε δικαιοσύνη από το ελληνικό κράτος, θα απέδιδε ο ίδιος το δίκαιο με το μαχαίρι του.

Η «Παρδάλα», μαζί με το βαλσαμωμένο κεφάλι του, εκτίθεται σήμερα στο Εγκληματολογικό Μουσείο και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εκθέματά του.

Η τελευταία μάχη στον Όλυμπο

Το τέλος του Γιαγκούλα ήρθε στις 20 Σεπτεμβρίου 1925.

Έπειτα από πληροφορίες που έφτασαν στη Χωροφυλακή, οργανώθηκε μεγάλη επιχείρηση με 27 χωροφύλακες και αγροφύλακες, υπό τον μοίραρχο Ιωάννη Πετράκη, ο οποίος είχε θέσει ως προσωπικό στόχο τη σύλληψη ή την εξόντωσή του.

Η συμπλοκή κράτησε πολλές ώρες στα βουνά του Ολύμπου.

Ο Γιαγκούλας πολέμησε μέχρι τέλους, αρνούμενος να παραδοθεί. Δίπλα του έπεσαν νεκροί ο Πάντος Μπαμπάνης και ο Κώστας Τσαμήτας, ενώ σκοτώθηκε και ένας χωροφύλακας. Οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν μάχη που περισσότερο έμοιαζε με στρατιωκή σύγκρουση παρά με απλή καταδίωξη ληστών.

Ο αποκεφαλισμός που σόκαρε την Ελλάδα

Μετά τη μάχη ακολούθησε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ελληνικής εγκληματολογικής ιστορίας.

Τα κεφάλια των τριών νεκρών λησταρχών αποκόπηκαν και μεταφέρθηκαν στην Κατερίνη, όπου εκτέθηκαν δημόσια ως απόδειξη της επιτυχίας της Χωροφυλακής.

Λίγες ημέρες αργότερα στάλθηκαν στο Ιατροδικαστικό Εργαστήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου βαλσαμώθηκαν για εκπαιδευτικούς και επιστημονικούς σκοπούς.

Εκεί παραμένουν μέχρι σήμερα.

Ένας θρύλος που δεν έσβησε ποτέ

Σχεδόν έναν αιώνα μετά τον θάνατό του, ο Φώτης Γιαγκούλας εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Για κάποιους υπήρξε ένας αδίστακτος εγκληματίας.

Για άλλους ένας άνθρωπος που γεννήθηκε σε μια σκληρή εποχή, πολέμησε το κράτος με τους δικούς του κανόνες και πέρασε στη λαϊκή παράδοση ως ο τελευταίος μεγάλος λήσταρχος των ελληνικών βουνών.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι το πρόσωπό του εξακολουθεί να «ζει» μέσα από τα εκθέματα του Εγκληματολογικού Μουσείου, υπενθυμίζοντας μια εποχή όπου η ιστορία, ο μύθος και το έγκλημα ήταν πολλές φορές αδύνατο να διαχωριστούν.

Συνεχίζεται...

Στο Δ' Μέρος του αφιερώματος θα γνωρίσουμε τους υπόλοιπους διαβόητους λησταρχούς που εκτίθενται στο Εγκληματολογικό Μουσείο. Ποιοι ήταν ο Μπαμπάνης, ο Καραντώνης, ο Ζάμπουρας, ο Γκαραβέλης και οι υπόλοιποι άνδρες που σημάδεψαν την εποχή της ληστοκρατίας στην Ελλάδα;

Πηγές:

• Αστυνομική Επιθεώρηση (1993) – ειδικό αφιέρωμα για τον Φώτη Γιαγκούλα.
• Ιστορικό Αρχείο «Ελεύθερον Βήμα» / «Το Βήμα».
• Βασίλης Τζανακάρης, Φώτης Γιαγκούλας: Ο απέθαντος και άλλες ληστρικές ιστορίες.