Τι λέει η επιστήμη για την οπλοχρησία των αστυνομικών – Η μελέτη που χαρακτηρίζει τον Ν. 3169/2003 «Ευαγγέλιο» της ΕΛ.ΑΣ.

«Η θεωρία χωρίς την πράξη είναι θανατηφόρα, αλλά και η πράξη χωρίς τη θεωρία είναι καταδικαστέα».

Η χρήση πυροβόλου όπλου από αστυνομικούς αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της αστυνομικής επιστήμης και του ποινικού δικαίου. Πότε επιτρέπεται να χρησιμοποιηθεί το υπηρεσιακό όπλο; Ποια είναι τα όρια της νόμιμης άμυνας και της αναγκαιότητας; Προστατεύει επαρκώς ο νόμος τόσο τον αστυνομικό που ενεργεί σύννομα όσο και τον πολίτη από την αυθαίρετη χρήση βίας;

Στα ερωτήματα αυτά επιχειρεί να δώσει απαντήσεις μία από τις πλέον ολοκληρωμένες επιστημονικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί στην Ελλάδα, η μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του Ιωσήφ Π. Βαξεβανίδη με τίτλο «Η Αστυνομική Οπλοφορία και Οπλοχρησία – Όροι και Όρια», η οποία εκπονήθηκε στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Νομικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. οπλοχρησίας

Η εργασία εξετάζει σε βάθος τον Νόμο 3169/2003, ο οποίος ρυθμίζει την οπλοφορία, τη χρήση πυροβόλων όπλων από αστυνομικούς, την εκπαίδευσή τους και τις σχετικές ποινικές και πειθαρχικές συνέπειες.

Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει τον συγκεκριμένο νόμο «ορόσημο» για την Ελληνική Αστυνομία, σημειώνοντας ότι έβαλε τέλος στην πολυετή νομική ασάφεια που επικρατούσε γύρω από την οπλοχρησία.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, ο Ν. 3169/2003 χαρακτηρίστηκε από την πλειοψηφία των αστυνομικών ως το «Ευαγγέλιο», καθώς προσφέρει σαφείς κανόνες τόσο στους αστυνομικούς όσο και στους δικαστές που καλούνται να αξιολογήσουν περιστατικά χρήσης όπλων.

Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τη μελέτη, ο νόμος δεν δημιουργήθηκε για να περιορίσει αυθαίρετα τους αστυνομικούς, αλλά για να καθορίσει με σαφήνεια πότε η χρήση πυροβόλου είναι νόμιμη και πότε όχι.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ο νόμος

Ίσως το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα της εργασίας βρίσκεται ήδη στην εισαγωγή της.

Ο συγγραφέας, ο οποίος είναι και αστυνομικός, επισημαίνει ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι η ανεπάρκεια του νομοθετικού πλαισίου, αλλά το γεγονός ότι πολλοί μάχιμοι αστυνομικοί δεν γνωρίζουν επαρκώς τον ίδιο τον νόμο που καλούνται να εφαρμόσουν καθημερινά.

Όπως αναφέρει, στην εκπαίδευση δίνεται συχνά μεγαλύτερη έμφαση στην πρακτική χρήση του όπλου και λιγότερη στη νομική γνώση των προϋποθέσεων που διέπουν την οπλοχρησία.

Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το αν χρειάζεται αλλαγή του νόμου.

Η φράση που συνοψίζει όλη τη φιλοσοφία της μελέτης

Ο Βαξεβανίδης καταλήγει σε μια φράση που συμπυκνώνει τη φιλοσοφία του έργου:

«Η θεωρία χωρίς την πράξη είναι θανατηφόρα, αλλά και η πράξη χωρίς τη θεωρία είναι καταδικαστέα».

Η φράση αυτή αναδεικνύει ότι η αποτελεσματική αστυνόμευση δεν εξαρτάται μόνο από την επιχειρησιακή ετοιμότητα, αλλά και από τη βαθιά γνώση του νομικού πλαισίου που διέπει κάθε αστυνομική ενέργεια.

Ένα νομοθέτημα 270 σελίδων ανάλυσης

Η εργασία δεν περιορίζεται σε θεωρητικές αναφορές.

Σε περισσότερες από 270 σελίδες αναλύει:

• τις προϋποθέσεις της νόμιμης οπλοφορίας,
• τις προϋποθέσεις της νόμιμης οπλοχρησίας,
• την αρχή της αναγκαιότητας,
• την αρχή της αναλογικότητας,
• τους εκφοβιστικούς πυροβολισμούς,
• τους πυροβολισμούς ακινητοποίησης,
• τους πυροβολισμούς εξουδετέρωσης,
• τις ποινικές και πειθαρχικές συνέπειες,
• καθώς και τη σχετική ελληνική νομολογία.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι κάθε μορφή οπλοχρησίας συνοδεύεται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, περιορισμούς και διαδικασίες ελέγχου, γεγονός που καταδεικνύει πως η χρήση πυροβόλου όπλου από αστυνομικό αποτελεί πάντοτε το έσχατο μέσο.

Χρειάζεται αλλαγή του νόμου ή καλύτερη γνώση του;

Η πολιτική συζήτηση για το αν απαιτούνται αλλαγές στο νομικό πλαίσιο είναι θεμιτή και αναγκαία.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιστημονική εργασία αναδεικνύει μια διαφορετική διάσταση του ζητήματος: πριν τεθεί θέμα αναθεώρησης του Ν. 3169/2003, ίσως αξίζει να εξεταστεί κατά πόσο το ισχύον πλαίσιο εφαρμόζεται και διδάσκεται επαρκώς.

Άλλωστε, σύμφωνα με τον ίδιο τον συγγραφέα, ο νόμος που πολλοί αστυνομικοί αποκαλούν «Ευαγγέλιο» δεν σχεδιάστηκε για να αποτρέπει τη νόμιμη χρήση του όπλου, αλλά για να παρέχει σαφή όρια, τόσο στην προστασία του πολίτη όσο και στην προστασία του ίδιου του αστυνομικού όταν ενεργεί σύννομα.