«Στην Αμερική είναι πιο ελεύθερη η οπλοχρησία των αστυνομικών»; Γιατί η σύγκριση της Αφροδίτης Λατινοπούλου δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα

Η συζήτηση για την οπλοχρησία των αστυνομικών επανήλθε στο προσκήνιο μετά τις δηλώσεις της προέδρου της «Φωνής Λογικής», Αφροδίτης Λατινοπούλου, η οποία επανέλαβε –όπως έχει κάνει και στο παρελθόν– ότι το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα πρέπει να αλλάξει, ώστε οι αστυνομικοί να μπορούν να χρησιμοποιούν ευκολότερα τα όπλα τους, επικαλούμενη ως παράδειγμα τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συγκεκριμένα σήμερα σε  δυνεντευξή της στο  L&O ανέφερε ότι:

«Θα πρέπει να αλλάξει το νομικό πλαίσιο που χρησιμοποιούν το όπλο τους οι αστυνομικοί και να γίνει πιο ελεύθερο, όπως στην Αμερική και σε χώρες της Ε.Ε. Δεν είναι δυνατόν να τρέμουν να το χρησιμοποιήσουν γιατί μπορεί να βρεθούν φυλακισμένοι ενώ κάνουν το καθήκον τους.»

Η τοποθέτηση αυτή ακούγεται απλή και εύληπτη. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ανταποκρίνεται στο πραγματικό νομικό πλαίσιο που ισχύει ούτε στις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Στις ΗΠΑ δεν υπάρχει «ελεύθερη οπλοχρησία»

Η αντίληψη ότι ο Αμερικανός αστυνομικός μπορεί να πυροβολήσει χωρίς περιορισμούς αποτελεί έναν από τους πιο διαδεδομένους μύθους γύρω από την αστυνόμευση.

Στην πραγματικότητα, η χρήση θανατηφόρας βίας στις ΗΠΑ ρυθμίζεται από αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου, οι οποίες δεσμεύουν όλα τα αστυνομικά σώματα.

Από το 1985, μετά την ιστορική απόφαση Tennessee v. Garner, ένας αστυνομικός δεν μπορεί να πυροβολήσει απλώς επειδή κάποιος διαφεύγει.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, με την απόφαση Graham v. Connor, το Ανώτατο Δικαστήριο όρισε ότι κάθε χρήση βίας κρίνεται με βάση το αν ήταν αντικειμενικά εύλογη υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες και όχι επειδή ο αστυνομικός θεώρησε υποκειμενικά ότι κινδύνευε.

Με απλά λόγια, ούτε στις Ηνωμένες Πολιτείες επιτρέπεται η χρήση όπλου επειδή κάποιος αντιστάθηκε, έτρεξε να φύγει ή αρνήθηκε να συμμορφωθεί.

Τότε γιατί βλέπουμε περισσότερους πυροβολισμούς;

Η απάντηση δεν βρίσκεται στους νόμους αλλά στις συνθήκες.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν εκατοντάδες εκατομμύρια πυροβόλα όπλα σε κυκλοφορία, πολύ υψηλότερα ποσοστά ένοπλης εγκληματικότητας και πολύ περισσότερες περιπτώσεις όπου οι αστυνομικοί έρχονται αντιμέτωποι με οπλισμένους δράστες.

Αυτό διαφοροποιεί την επιχειρησιακή πραγματικότητα, όχι όμως το γεγονός ότι η χρήση του όπλου εξακολουθεί να ελέγχεται από τα δικαστήρια.

Και η Ευρώπη;

Ούτε εδώ επιβεβαιώνεται ο ισχυρισμός.

Η Γερμανία, για παράδειγμα, όπου σχεδόν όλοι οι αστυνομικοί οπλοφορούν, εφαρμόζει ιδιαίτερα αυστηρές αρχές αναγκαιότητας και αναλογικότητας.

Η χρήση πυροβόλου αποτελεί το έσχατο μέσο, ενώ κάθε σοβαρό περιστατικό μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εισαγγελικής και δικαστικής διερεύνησης.

Αντίστοιχα, στη Βρετανία η μεγάλη πλειονότητα των αστυνομικών δεν φέρει καν πυροβόλο όπλο.

Δύσκολα λοιπόν μπορεί να υποστηριχθεί ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση επικρατεί ένα γενικευμένο μοντέλο «ελεύθερης οπλοχρησίας».

Το Ελληνικό πρόβλημα είναι διαφορετικό

Η ελληνική συζήτηση συχνά εγκλωβίζεται σε ένα δίλημμα:

«ή θα δώσουμε πλήρη ελευθερία στους αστυνομικούς ή θα φοβούνται να κάνουν τη δουλειά τους».

Στην πραγματικότητα, σχεδόν όλες οι δυτικές δημοκρατίες επιδιώκουν μια ισορροπία.

Από τη μία, οι αστυνομικοί πρέπει να προστατεύονται όταν ενεργούν νόμιμα για να σώσουν ζωές.

Από την άλλη, η χρήση θανατηφόρας βίας δεν μπορεί να μένει χωρίς λογοδοσία, καθώς αφορά το ύψιστο ανθρώπινο δικαίωμα: το δικαίωμα στη ζωή.

Μια συζήτηση που χρειάζεται στοιχεία

Η δημόσια συζήτηση για την αστυνόμευση είναι απαραίτητη.

Όμως, όταν χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα άλλες χώρες, είναι εξίσου απαραίτητο να παρουσιάζονται τα πραγματικά δεδομένα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν παράδειγμα «ανεξέλεγκτης» χρήσης όπλων από τους αστυνομικούς, ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει ένα ενιαίο μοντέλο χαλαρής οπλοχρησίας.

Οι περισσότερες δυτικές χώρες ακολουθούν το αντίθετο: σαφείς κανόνες, αυστηρή εκπαίδευση, αναλογικότητα, δικαστικό έλεγχο και λογοδοσία.

Η διαφωνία για το αν το ελληνικό νομικό πλαίσιο χρειάζεται βελτιώσεις είναι απολύτως θεμιτή. Η παρουσίαση όμως της Αμερικής ή της Ευρώπης ως περιοχών όπου οι αστυνομικοί έχουν «ελεύθερο» δικαίωμα να πυροβολούν δεν επιβεβαιώνεται από το ισχύον νομικό καθεστώς ούτε από τη σχετική νομολογία.