13ος και 14ος μισθός: Το «παράθυρο» που ανοίγει η απόφαση του ΣτΕ – Το κρίσιμο σκεπτικό για Δημόσιο και ιδιωτικό τομέα

 

Η δημοσίευση ολόκληρης της απόφασης 1201/2026 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν κλείνει απλώς, σε δικαστικό επίπεδο, την προσπάθεια επαναφοράς του 13ου και 14ου μισθού στους δημοσίους υπαλλήλους και τους ενστόλους.

Ανοίγει ταυτόχρονα μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση.

Και αυτή αφορά τη διαφορετική αντιμετώπιση των εργαζομένων στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα και, κυρίως, το κατά πόσο παροχές που για δεκαετίες αποτελούν μέρος των αποδοχών των εργαζομένων μπορούν να διαφοροποιούνται με βάση το εργασιακό καθεστώς τους.

Τι ισχύει σήμερα στον ιδιωτικό τομέα

Ένα πράγμα πρέπει εξαρχής να ξεκαθαριστεί.

Η απόφαση δεν καταργεί και δεν αμφισβητεί ευθέως τον 13ο και 14ο μισθό στον ιδιωτικό τομέα.

Αντιθέτως, η ίδια η 1201/2026 καταγράφει ότι τα αντίστοιχα επιδόματα των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα συνέχισαν να καταβάλλονται ακόμη και κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Μάλιστα, παραθέτει τον Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου, σύμφωνα με τον οποίο οι εργαζόμενοι που αμείβονται με μισθό ή ημερομίσθιο δικαιούνται Δώρο Χριστουγέννων και Δώρο Πάσχα από τους εργοδότες τους.

Επομένως, σήμερα δεν τίθεται ζήτημα ότι ένας ιδιώτης εργοδότης μπορεί απλώς να αποφασίσει να μην πληρώσει τα Δώρα.

Πού βρίσκεται λοιπόν το «παράθυρο»

Το πραγματικά ενδιαφέρον βρίσκεται στη νομική συλλογιστική για τη διαφορετική μεταχείριση Δημοσίου και ιδιωτικού τομέα.

Το ΣτΕ δέχεται τη διατήρηση της κατάργησης των Δώρων στο Δημόσιο, παρά το γεγονός ότι στον ιδιωτικό τομέα αυτά εξακολουθούν να αποτελούν νομοθετικά κατοχυρωμένες παροχές.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο που προκαλεί προβληματισμό.

Διότι η αποδοχή της διαφορετικής διάρθρωσης των αποδοχών ανάλογα με το εργασιακό καθεστώς δημιουργεί μια σαφή διαχωριστική γραμμή μεταξύ των δύο κατηγοριών εργαζομένων.

Δεν σημαίνει ότι αύριο καταργούνται τα Δώρα στον ιδιωτικό τομέα.

Σημαίνει όμως ότι το Ανώτατο Δικαστήριο αναγνωρίζει σημαντικό περιθώριο στον νομοθέτη ως προς τη διαμόρφωση των αποδοχών. Ήδη στην απόφαση επισημαίνεται ότι δεν κατοχυρώνεται δικαίωμα στη διαρκή λήψη αποδοχών συγκεκριμένου ύψους, με όριο, μεταξύ άλλων, τη μη διακινδύνευση της αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Αυτό είναι το σημείο που μπορεί να τροφοδοτήσει στο μέλλον μια πολύ ευρύτερη συζήτηση για το πόσο ισχυρά κατοχυρωμένη είναι η υφιστάμενη διάρθρωση των αποδοχών.

Η μειοψηφία βάζει το μεγάλο ερώτημα

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η διαφορετική προσέγγιση των δικαστών που μειοψήφησαν.

Η μειοψηφία επισημαίνει ότι τα Δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας δεν συνδέονται ουσιαστικά με το διαφορετικό εργασιακό καθεστώς δημοσίων και ιδιωτικών υπαλλήλων.

Συνδέονται με κάτι πολύ απλούστερο: τις αυξημένες οικονομικές ανάγκες των εργαζομένων κατά τις εορτές και τη θερινή άδεια.

Και αυτές οι ανάγκες είναι ίδιες είτε κάποιος εργάζεται στο Δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα.

Γι' αυτό και, σύμφωνα με τη μειοψηφία, οι δύο κατηγορίες εργαζομένων βρίσκονται ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα σε «ουσιωδώς όμοια κατάσταση» και τα αντίστοιχα επιδόματα θα έπρεπε να προβλέπονται και για τους δημοσίους υπαλλήλους.

Και η «αξιοπρεπής διαβίωση»

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο σημείο της απόφασης που δύσκολα περνά απαρατήρητο.

Η Ολομέλεια επαναλαμβάνει τη θέση ότι η κατάργηση των Δώρων στο Δημόσιο δεν θέτει σε διακινδύνευση την αξιοπρεπή διαβίωση των εργαζομένων.

Πρόκειται για ένα κριτήριο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία: η δικαστική προστασία δεν συνδέεται κατ' ανάγκη με τη διατήρηση μιας συγκεκριμένης παροχής ή ενός συγκεκριμένου ύψους αποδοχών, αλλά με τα όρια που θέτουν το Σύνταγμα και, μεταξύ άλλων, η προστασία της αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Το ζήτημα πλέον είναι πολιτικό

Η 1201/2026 δεν καταργεί τα Δώρα στον ιδιωτικό τομέα ούτε δίνει σήμερα σε έναν εργοδότη το δικαίωμα να σταματήσει να τα καταβάλλει.

Αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά.

Όμως η απόφαση αναδεικνύει κάτι ευρύτερο: ότι ο 13ος και 14ος μισθός δεν αντιμετωπίζονται από τη νομολογία ως μια αμετάβλητη παροχή που πρέπει υποχρεωτικά να υπάρχει με την ίδια μορφή για κάθε κατηγορία εργαζομένων.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό «παράθυρο» που ανοίγει η απόφαση.

Όχι επειδή το ΣτΕ αποφάσισε σήμερα την κατάργηση των Δώρων στον ιδιωτικό τομέα, αλλά επειδή η συλλογιστική της πλειοψηφίας δείχνει πόσο καθοριστικός παραμένει ο ρόλος του νομοθέτη στη διαμόρφωση του μισθολογικού πλαισίου.

Η δε μειοψηφία καταγράφει την ακριβώς αντίθετη θεσμική προσέγγιση: οι ανάγκες που καλύπτουν τα Δώρα είναι κοινές για όλους τους μισθωτούς και δεν αλλάζουν ανάλογα με το αν στην ταυτότητα του εργοδότη γράφει «Δημόσιο» ή «ιδιώτης».

Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη συζήτηση που αφήνει πίσω της η απόφαση 1201/2026.