ΕΜΗΔΙΠΑ 2025: Αύξηση 53% στις υποθέσεις αυθαιρεσίας – «Καμπανάκι» για τις εσωτερικές έρευνες των Σωμάτων Ασφαλείας

185 εσωτερικές έρευνες από την ΕΛ.ΑΣ. – Κατά 71% αυξήθηκαν οι αναφορές πολιτών – Σε περίπου δύο στις τρεις υποθέσεις που αξιολόγησε ο Μηχανισμός διατυπώθηκαν επιφυλάξεις για την πληρότητα της έρευνας

Σημαντικά στοιχεία για τις καταγγελίες αυθαιρεσίας στα Σώματα Ασφαλείας, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο διερευνώνται εσωτερικά τέτοιες υποθέσεις, περιλαμβάνει η Ετήσια Έκθεση 2025 του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (ΕΜΗΔΙΠΑ) του Συνηγόρου του Πολίτη.

Τα στοιχεία δεν προσφέρονται για εύκολες γενικεύσεις ούτε σημαίνουν ότι κάθε καταγγελία ισοδυναμεί με αποδεδειγμένη αυθαιρεσία. Αποτυπώνουν, όμως, μια σαφή αύξηση τόσο των υποθέσεων που φτάνουν στον Μηχανισμό όσο και των εσωτερικών ερευνών που διατάσσονται.

272 υποθέσεις – Αύξηση 53%

Το 2025 ο ΕΜΗΔΙΠΑ χειρίστηκε συνολικά 272 υποθέσεις, αριθμός αυξημένος κατά 53% σε σύγκριση με το 2024. Πρόκειται μάλιστα για το δεύτερο υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη λειτουργίας του Μηχανισμού, μετά τις 308 αναφορές του 2021.

Η μεγαλύτερη πηγή υποθέσεων παραμένει η Ελληνική Αστυνομία. Σύμφωνα με την Έκθεση, το 2025 υπήρξαν 185 διαταγές της ΕΛ.ΑΣ. για εσωτερική διερεύνηση περιστατικών αυθαιρεσίας, έναντι 133 το προηγούμενο έτος. Η αύξηση είναι περίπου 40%, ενώ οι υποθέσεις που προήλθαν από την ΕΛ.ΑΣ. αντιστοιχούν στο 68% του συνόλου.

Η εικόνα αποτυπώνεται και στο σχετικό γράφημα της Έκθεσης: 68% ΕΛ.ΑΣ., 24% πολίτες, 7% Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. και 1% ΝΣΚ. 

Άλμα 71% στις αναφορές πολιτών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αύξηση των αναφορών που υποβάλλονται απευθείας από πολίτες.

Από 38 το 2024 έφτασαν τις 65 το 2025, δηλαδή σημειώθηκε αύξηση 71%. Πλέον οι αναφορές πολιτών αποτελούν περίπου το 24% του συνόλου των υποθέσεων του ΕΜΗΔΙΠΑ.

Η ίδια η Ανεξάρτητη Αρχή ερμηνεύει την αύξηση αυτή ως ένδειξη εμπιστοσύνης των πολιτών στον θεσμό για την ανεξάρτητη διερεύνηση περιστατικών αυθαιρεσίας.

Εδώ απαιτείται μία σημαντική διευκρίνιση: η αύξηση των καταγγελιών δεν αποδεικνύει από μόνη της αντίστοιχη αύξηση αποδεδειγμένων περιστατικών αστυνομικής αυθαιρεσίας. Δείχνει αύξηση των περιστατικών που καταγγέλλονται και εισέρχονται στον μηχανισμό ελέγχου.

Το πιο ανησυχητικό εύρημα: δύο στις τρεις έρευνες με επιφυλάξεις

Το σημείο της Έκθεσης που παρουσιάζει ίσως το μεγαλύτερο θεσμικό ενδιαφέρον αφορά την ποιότητα των εσωτερικών ερευνών.

Σύμφωνα με τον ΕΜΗΔΙΠΑ, σε περίπου δύο στις τρεις υποθέσεις που επεξεργάστηκε και αξιολόγησε κατά το 2025, ο Μηχανισμός διατύπωσε επιφυλάξεις για την πληρότητα της έρευνας και προχώρησε σε συγκεκριμένες παρατηρήσεις και συστάσεις.

Και αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από τον απόλυτο αριθμό των καταγγελιών.

Διότι το ζήτημα δεν είναι μόνο εάν καταγγέλλεται ένα περιστατικό αυθαιρεσίας. Είναι εάν, όταν καταγγελθεί, διερευνάται με τέτοιο τρόπο ώστε να προκύψει τι πραγματικά συνέβη.

Η Έκθεση αφιερώνει ολόκληρο κεφάλαιο στις «συνήθεις πλημμέλειες» των εσωτερικών ερευνών της Διοίκησης, εξετάζοντας ζητήματα που αφορούν τη συλλογή και αξιολόγηση αποδεικτικού υλικού, τις μαρτυρικές καταθέσεις, το οπτικοακουστικό υλικό, τις ιατροδικαστικές εκθέσεις, τις πραγματογνωμοσύνες, αλλά και τα εχέγγυα αμεροληψίας και την αυτοτέλεια της πειθαρχικής από την ποινική διαδικασία.

Σωματική ακεραιότητα, προσωπική ελευθερία και δικαίωμα στη ζωή

Η εικόνα γίνεται ακόμη σοβαρότερη όταν εξεταστεί το αντικείμενο των υποθέσεων.

Οι υποθέσεις προσβολής της σωματικής ακεραιότητας παρουσίασαν αύξηση 50% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Μαζί με τις υποθέσεις προσβολής της προσωπικής ελευθερίας ξεπερνούν το 60% του συνόλου.

Παράλληλα, οι υποθέσεις που σχετίζονται με προσβολές του δικαιώματος στη ζωή ανήλθαν σε 11%, έναντι 10,8% το προηγούμενο έτος, κάτι που η ίδια η Έκθεση χαρακτηρίζει ως στοιχείο που προκαλεί ιδιαίτερο προβληματισμό. 

Τρεις αποφάσεις του Στρασβούργου επέστρεψαν για έλεγχο

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σύνδεση του ΕΜΗΔΙΠΑ με τις καταδικαστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Κατά τη διάρκεια του 2025, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους διαβίβασε στον Μηχανισμό τρεις καταδικαστικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ — δύο που είχαν εκδοθεί το 2025 και μία το 2024.

Ο λόγος είναι κρίσιμος: ο ΕΜΗΔΙΠΑ έχει την ειδική αρμοδιότητα να εξετάζει εάν πρέπει να υπάρξει εκ νέου διοικητική διερεύνηση, όταν το Δικαστήριο του Στρασβούργου έχει εντοπίσει ουσιώδεις πλημμέλειες στις προηγούμενες πειθαρχικές έρευνες. Δύο από τις τρεις αποφάσεις αφορούσαν το Λιμενικό και μία την ΕΛ.ΑΣ.

Με απλά λόγια, μια υπόθεση δεν τελειώνει κατ' ανάγκη επειδή έκλεισε σε εθνικό επίπεδο. Μια καταδίκη της Ελλάδας στο Στρασβούργο για προβληματική διερεύνηση μπορεί να οδηγήσει ξανά την υπόθεση στον μηχανισμό διοικητικού και πειθαρχικού ελέγχου.

Τι ακριβώς μπορεί να κάνει ο ΕΜΗΔΙΠΑ

Ο ΕΜΗΔΙΠΑ δεν αποτελεί πειθαρχικό δικαστήριο και δεν αντικαθιστά τις υπηρεσίες των Σωμάτων Ασφαλείας.

Είναι όμως εξωτερικός και ανεξάρτητος μηχανισμός ελέγχου. Μπορεί να διενεργήσει δική του έρευνα ή να παρακολουθήσει την εσωτερική διοικητική εξέταση. Όταν ολοκληρωθεί μία ΕΔΕ ή ΠΔΕ, λαμβάνει τον φάκελο και, εφόσον κρίνει ότι το πόρισμα δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένο, μπορεί να το αναπέμψει ζητώντας συμπλήρωση του αποδεικτικού υλικού ή της αιτιολογίας.

Μπορεί επίσης να ζητήσει στοιχεία από δημόσιες υπηρεσίες, να εξετάσει μάρτυρες, να πραγματοποιήσει αυτοψία και να παραγγείλει πραγματογνωμοσύνη.

Το πρόβλημα αφορά και τους ίδιους τους αστυνομικούς

Υπάρχει όμως μία πλευρά που συχνά χάνεται από τη δημόσια συζήτηση.

Μια ελλιπής πειθαρχική έρευνα δεν λειτουργεί μόνο εις βάρος του καταγγέλλοντος. Μπορεί να λειτουργήσει και εις βάρος του ίδιου του ελεγχόμενου αστυνομικού.

Μια υπόθεση που δεν διερευνήθηκε σωστά μπορεί να επιστρέψει για συμπληρωματική διερεύνηση, να παραμείνει ανοιχτή για μεγάλο χρονικό διάστημα ή να επανέλθει έπειτα από απόφαση του ΕΔΔΑ.

Η ίδια η Έκθεση αναφέρεται μάλιστα σε προβληματικές πρακτικές που παρατείνουν το καθεστώς «υπηρεσιακής επισφάλειας για τους ελεγχόμενους αστυνομικούς», ενώ ταυτόχρονα υπονομεύουν την εμπιστοσύνη της κοινωνίας στα Σώματα Ασφαλείας και στους ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Επομένως, η απαίτηση για σοβαρές, γρήγορες, αντικειμενικές και πλήρως τεκμηριωμένες έρευνες δεν είναι θέση «κατά της Αστυνομίας».

Είναι απαίτηση που προστατεύει ταυτόχρονα τον πολίτη που καταγγέλλει αυθαιρεσία και τον αστυνομικό που κατηγορείται και δικαιούται μια διαδικασία που θα ξεκαθαρίσει με στοιχεία τι πραγματικά συνέβη.

Το πραγματικό μήνυμα της Έκθεσης

Η Ετήσια Έκθεση 2025 δεν μπορεί να διαβαστεί απλουστευτικά ως ένας κατάλογος «περιστατικών αστυνομικής βίας».

Το βασικό θεσμικό μήνυμα είναι βαθύτερο: η λογοδοσία κρίνεται πρωτίστως από την ποιότητα της διερεύνησης.

Ο ίδιος ο Συνήγορος του Πολίτη σημειώνει ότι, επειδή στα Σώματα Ασφαλείας έχει ανατεθεί η εξουσία λήψης δεσμευτικών μέτρων και άσκησης βίας, αυτή πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο και αναλογικό μέτρο και να υπόκειται σε ουσιαστικό και διαρκή έλεγχο.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που αφήνουν πίσω τους οι αριθμοί του 2025:

Όχι μόνο πόσες καταγγελίες έγιναν. Αλλά πόσο καλά ερευνήθηκαν.

Πηγή: Συνήγορος του Πολίτη – Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας, Ετήσια Έκθεση 2025. Η Έκθεση συντάχθηκε από την ομάδα του ΕΜΗΔΙΠΑ υπό την εποπτεία του Συνηγόρου του Πολίτη Ανδρέα Ι. Ποττάκη.