Γερμανία: Πότε επιτρέπεται ο πυροβολισμός από αστυνομικό – Το αυστηρό νομικό πλαίσιο, οι καταδιώξεις και ο επιχειρησιακός εξοπλισμός

 

Μετά τη Βρετανία, όπου η συντριπτική πλειονότητα των αστυνομικών δεν φέρει καν πυροβόλο όπλο, η επόμενη στάση στην ευρωπαϊκή αστυνόμευση μάς οδηγεί στη Γερμανία.

Σε αντίθεση με το βρετανικό μοντέλο, οι Γερμανοί αστυνομικοί οπλοφορούν κανονικά κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι διαθέτουν μεγαλύτερη ελευθερία στη χρήση του όπλου τους.

Αντιθέτως, η Γερμανία εφαρμόζει ένα από τα αυστηρότερα νομικά πλαίσια στην Ευρώπη όσον αφορά τη χρήση βίας από τις αστυνομικές δυνάμεις, με βασικές αρχές την αναγκαιότητα, την αναλογικότητα, την προστασία της ανθρώπινης ζωής και τον συνεχή δικαστικό έλεγχο κάθε σοβαρού περιστατικού.

Η χώρα αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ότι η καθημερινή οπλοφορία ενός αστυνομικού δεν συνεπάγεται και ευκολότερη χρήση του υπηρεσιακού όπλου.

Οι περισσότεροι αστυνομικοί φέρουν όπλο

Στη Γερμανία σχεδόν όλοι οι ένστολοι αστυνομικοί γενικής αστυνόμευσης φέρουν υπηρεσιακό πιστόλι.

Παράλληλα, πολλά περιπολικά διαθέτουν βαρύτερο οπλισμό, όπως αυτόματα τυφέκια ή υποπολυβόλα, τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σε περιστατικά υψηλής επικινδυνότητας, όπως τρομοκρατικές επιθέσεις, ένοπλες συμπλοκές ή ενεργούς σκοπευτές.

Ο συγκεκριμένος οπλισμός δεν χρησιμοποιείται στη συνηθισμένη αστυνόμευση, αλλά βρίσκεται διαθέσιμος όταν οι συνθήκες το απαιτήσουν.

 

Η χρήση πυροβόλου αποτελεί το έσχατο μέσο

Το ομοσπονδιακό δίκαιο (UZwG), αλλά και οι αστυνομικοί νόμοι των κρατιδίων, προβλέπουν ότι η χρήση πυροβόλου όπλου επιτρέπεται μόνο όταν δεν υπάρχει άλλο πρόσφορο και ηπιότερο μέσο για την αντιμετώπιση ενός σοβαρού κινδύνου.

Η γερμανική νομοθεσία στηρίζεται σε τέσσερις βασικές αρχές:

• αναγκαιότητα,
• αναλογικότητα,
• χρήση της λιγότερο επαχθούς λύσης,
• προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Ο αστυνομικός υποχρεούται να επιλέξει το μέτρο που προκαλεί τη μικρότερη δυνατή προσβολή των δικαιωμάτων του πολίτη, εφόσον αυτό μπορεί να επιτύχει τον ίδιο επιχειρησιακό σκοπό.

Πότε επιτρέπεται να πυροβολήσει

Η χρήση πυροβόλου μπορεί να γίνει μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.

Ενδεικτικά:

• για την αποτροπή ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων,
• όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για ανθρώπινη ζωή,
• για τη σύλληψη επικίνδυνου κακοποιού που διαφεύγει και υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να χρησιμοποιήσει όπλο,
• για την αποτροπή απόδρασης κρατουμένου σε ειδικές περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.

Ακόμη και τότε, όπου είναι εφικτό, προηγείται προειδοποίηση.

Στόχος δεν είναι η εξόντωση του δράστη

Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της γερμανικής νομοθεσίας είναι ότι η χρήση του όπλου δεν αποσκοπεί στη θανάτωση του δράστη.

Σκοπός είναι να σταματήσει η παράνομη ενέργεια ή να ακινητοποιηθεί ο επικίνδυνος δράστης.

Η θανατηφόρα βολή μπορεί να προκύψει μόνο όταν αποτελεί τη μοναδική διαθέσιμη λύση για την προστασία ανθρώπινης ζωής. 

 

Τα ανθρώπινα δικαιώματα στο επίκεντρο

Η αστυνομική δράση στη Γερμανία συνδέεται άμεσα με το Grundgesetz, το γερμανικό Σύνταγμα.

Το δικαίωμα στη ζωή, στη σωματική ακεραιότητα, στην προσωπική ελευθερία και στην ιδιωτική ζωή προστατεύεται ιδιαίτερα, ενώ κάθε περιορισμός αυτών των δικαιωμάτων πρέπει να βασίζεται σε σαφή νομοθετική πρόβλεψη και να είναι απολύτως αναγκαίος.

Για τον λόγο αυτό, περιστατικά χρήσης πυροβόλου ή σοβαρής βίας εξετάζονται συστηματικά από τις αρμόδιες εισαγγελικές και δικαστικές αρχές όταν προκύπτουν ενδείξεις παράνομης συμπεριφοράς.

Τι ισχύει στις καταδιώξεις

Η Γερμανία δεν διαθέτει ένα ενιαίο πανεθνικό «μνημόνιο καταδιώξεων», καθώς κάθε κρατίδιο εφαρμόζει τις δικές του επιχειρησιακές οδηγίες.

Ωστόσο, η φιλοσοφία είναι κοινή:

• συνεχής αξιολόγηση του κινδύνου,
• στάθμιση μεταξύ της ανάγκης σύλληψης και της ασφάλειας των πολιτών,
• δυνατότητα διακοπής της καταδίωξης όταν αυξάνεται υπέρμετρα ο κίνδυνος,
• αξιοποίηση εναέριων μέσων και πρόσθετων περιπολικών όπου αυτό μειώνει τον επιχειρησιακό κίνδυνο.

Η προστασία της ανθρώπινης ζωής προηγείται της σύλληψης «με κάθε κόστος».

Body Cameras: Δεν φορούν όλοι

Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν πολλοί, δεν υπάρχει ενιαία υποχρεωτική χρήση καμερών σώματος σε όλη τη Γερμανία.

Η αστυνομία αποτελεί αρμοδιότητα των 16 ομόσπονδων κρατιδίων και κάθε κρατίδιο έχει διαφορετική νομοθεσία.

Σε αρκετά κρατίδια οι body cameras χρησιμοποιούνται κυρίως:

• σε περιπολίες υψηλού κινδύνου,
• σε σημεία αυξημένης εγκληματικότητας,
• για την προστασία τόσο των αστυνομικών όσο και των πολιτών.

Η ενεργοποίησή τους διέπεται από αυστηρούς κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων και ιδιωτικότητας και δεν επιτρέπεται ανεξέλεγκτη καταγραφή κάθε αστυνομικής επαφής.

Ο επιχειρησιακός εξοπλισμός

Ο βασικός εξοπλισμός ενός Γερμανού αστυνομικού περιλαμβάνει συνήθως:

• υπηρεσιακό πιστόλι,
• αλεξίσφαιρο γιλέκο,
• γκλοπ,
• σπρέι πιπεριού,
• χειροπέδες,
• ασύρματο.

Σε αρκετές ειδικές υπηρεσίες χρησιμοποιούνται επίσης:

• ηλεκτρικοί εκτοξευτές (Taser),
• βαλλιστικά κράνη,
• βαρύτερα αλεξίσφαιρα,
• τυφέκια και άλλος ειδικός εξοπλισμός για περιστατικά υψηλού κινδύνου.

Εκπαίδευση πολλών ετών

Η εκπαίδευση των Γερμανών αστυνομικών συγκαταλέγεται στις πιο απαιτητικές στην Ευρώπη.

Στα περισσότερα κρατίδια διαρκεί περίπου τρία χρόνια και συνδυάζει πανεπιστημιακές σπουδές με πρακτική εκπαίδευση.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται:

• στη νομική κατάρτιση,
• στα ανθρώπινα δικαιώματα,
• στην αποκλιμάκωση κρίσεων,
• στη διαχείριση ψυχικά διαταραγμένων ατόμων,
• στη συνεχή επανεκπαίδευση στη χρήση όπλων και βίας.

Ένα διαφορετικό ευρωπαϊκό μοντέλο

Σε αντίθεση με τη Βρετανία, όπου οι περισσότεροι αστυνομικοί δεν οπλοφορούν, η Γερμανία επιλέγει το μοντέλο της γενικευμένης οπλοφορίας.

Ωστόσο, η καθημερινή παρουσία όπλου συνοδεύεται από ένα ιδιαίτερα αυστηρό νομικό και επιχειρησιακό πλαίσιο, στο οποίο κάθε χρήση βίας πρέπει να είναι απολύτως αναγκαία, αναλογική και νομικά αιτιολογημένη.

Το γερμανικό παράδειγμα δείχνει ότι η ισορροπία ανάμεσα στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν επιτυγχάνεται μόνο με τον εξοπλισμό των αστυνομικών, αλλά κυρίως μέσα από σαφείς κανόνες, εκπαίδευση, λογοδοσία και διαρκή έλεγχο της αστυνομικής δράσης.