Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Πίσω από τη στολή υπάρχει ένας άνθρωπος – Η ψυχική υγεία στην εργασία

Η 10η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία να αναδειχθεί ένα ζήτημα που συχνά παραμένει στη σκιά της καθημερινότητας: η ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας. Για τους αστυνομικούς, που καλούνται να διαχειρίζονται καθημερινά δύσκολες καταστάσεις, η ψυχολογική υποστήριξη δεν μπορεί να αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αναπόσπαστο μέρος της υπηρεσιακής μέριμνας.

Το 2024, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επέλεξε ως κεντρικό θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας την «Ψυχική Υγεία στην Εργασία», αναδεικνύοντας τη στενή σχέση ανάμεσα στις εργασιακές συνθήκες, την ψυχολογική ευημερία και την ποιότητα ζωής των εργαζομένων.

Το μήνυμα παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο, ιδιαίτερα για επαγγέλματα που χαρακτηρίζονται από αυξημένη ευθύνη, έντονη πίεση και διαρκή έκθεση σε στρεσογόνες καταστάσεις.

Η ψυχική επιβάρυνση του αστυνομικού

Η αστυνομική εργασία δεν περιορίζεται στην εφαρμογή του νόμου και στη διατήρηση της δημόσιας τάξης. Πίσω από κάθε υπηρεσία βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται να αντιμετωπίσουν τροχαία δυστυχήματα, περιστατικά βίας, ανθρώπινες τραγωδίες, απειλές και καταστάσεις υψηλής έντασης.

Η συνεχής έκθεση σε τέτοια γεγονότα, σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις της υπηρεσίας, μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιο άγχος, επαγγελματική εξουθένωση, διαταραχές ύπνου και άλλες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.

Σε αυτά προστίθενται οι συχνές αλλαγές ωραρίου, οι νυχτερινές βάρδιες, οι ελλείψεις προσωπικού, η δυσκολία προγραμματισμού της προσωπικής ζωής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η απουσία επαρκούς υποστήριξης από την υπηρεσιακή ιεραρχία.

Ο αστυνομικός δεν αφήνει αυτομάτως πίσω του όσα βιώνει όταν τελειώνει η βάρδια. Πολλές φορές τα μεταφέρει στο σπίτι, στην οικογένεια και στην προσωπική του ζωή.

Η σιωπή δεν είναι ένδειξη δύναμης

Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στην αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας είναι το στίγμα που εξακολουθεί να συνοδεύει την αναζήτηση ψυχολογικής βοήθειας.

Σε ένα επαγγελματικό περιβάλλον όπου η ψυχραιμία, η αντοχή και η αποφασιστικότητα θεωρούνται απαραίτητα χαρακτηριστικά, η παραδοχή ότι κάποιος δυσκολεύεται μπορεί λανθασμένα να εκληφθεί ως αδυναμία.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ενδέχεται να διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια, φοβούμενοι ότι θα στιγματιστούν ή ότι η αναζήτηση υποστήριξης θα επηρεάσει την υπηρεσιακή τους εξέλιξη.

Αυτή η αντίληψη πρέπει να αλλάξει.

Η στολή δεν καθιστά κανέναν άτρωτο. Και η αναζήτηση βοήθειας δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη ευθύνης απέναντι στον εαυτό μας και στους ανθρώπους που αγαπάμε.

Η ευθύνη της Πολιτείας και της φυσικής ηγεσίας

Η προστασία της ψυχικής υγείας των αστυνομικών δεν μπορεί να εξαντλείται σε επετειακές ανακοινώσεις, ευχές και γενικόλογες διακηρύξεις.

Απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές και ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Η επαρκής στελέχωση των υπηρεσιών, η τήρηση των προβλεπόμενων χρόνων ανάπαυσης, ο περιορισμός της υπερεργασίας και η δημιουργία ενός εργασιακού περιβάλλοντος που σέβεται τον άνθρωπο αποτελούν βασικές προϋποθέσεις.

Παράλληλα, είναι απαραίτητη η ουσιαστική πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης, με σεβασμό στο απόρρητο και χωρίς τον φόβο υπηρεσιακών συνεπειών εξαιτίας και μόνο της αναζήτησης βοήθειας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εκπαίδευση των διοικητών, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν έγκαιρα ενδείξεις επαγγελματικής εξουθένωσης και να αντιμετωπίζουν με κατανόηση και υπευθυνότητα τους εργαζομένους που χρειάζονται υποστήριξη.

Δεν μπορεί μια υπηρεσία να απαιτεί από τον αστυνομικό να προστατεύει καθημερινά την κοινωνία, χωρίς η ίδια να μεριμνά ουσιαστικά για την προστασία της δικής του ψυχικής υγείας.

Η ανθρώπινη πλευρά πίσω από το καθήκον

Η ψυχική υγεία στην εργασία δεν αποτελεί αποκλειστικά ατομική υπόθεση. Είναι ζήτημα εργασιακών συνθηκών, διοικητικής κουλτούρας και θεσμικής ευθύνης.

Ένας αστυνομικός που αισθάνεται ασφαλής, υποστηρίζεται από την υπηρεσία του και διαθέτει τον απαραίτητο χρόνο ανάπαυσης μπορεί να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στις απαιτήσεις του λειτουργήματός του.

Αντίθετα, η συστηματική εξάντληση, η αβεβαιότητα και η αίσθηση εγκατάλειψης δεν επηρεάζουν μόνο τον ίδιο, αλλά ενδέχεται να έχουν συνέπειες και στην ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται στους πολίτες.

Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας μάς υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε στολή υπάρχει ένας άνθρωπος. Ένας άνθρωπος με οικογένεια, αγωνίες, φόβους, προσωπικές δυσκολίες και όρια αντοχής.

Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της ημέρας να είναι αυτό:

Δεν αρκεί να ζητάμε από τους αστυνομικούς να είναι δυνατοί. Οφείλουμε να δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε να μη χρειάζεται να είναι δυνατοί κάθε στιγμή, με οποιοδήποτε προσωπικό κόστος.

Γιατί η πραγματική μέριμνα για το αστυνομικό προσωπικό δεν αποδεικνύεται με λόγια μία ημέρα τον χρόνο, αλλά με πράξεις τις υπόλοιπες 364.