Φυλακές Γρεβενών: Τα νομικά «αγκάθια» στο σενάριο δημιουργίας πτέρυγας υψίστης απομόνωσης

 

Έντονη παραφιλολογία και προβληματισμό έχει προκαλέσει τις τελευταίες ημέρες η διακίνηση πληροφοριών που κάνουν λόγο για τη δημιουργία μιας ειδικής πτέρυγας «υψίστης απομόνωσης» στις φυλακές Γρεβενών. Το σχέδιο, που φέρεται να αφορά σκληρούς ποινικούς κρατούμενους, περιγράφει ένα καθεστώς δραστικών περιορισμών και πλήρους ελέγχου, το οποίο όμως, υπό το πρίσμα της ισχύουσας νομοθεσίας, μοιάζει νομικά μετέωρο.

Παρά την ανάγκη για θωράκιση του σωφρονιστικού συστήματος, μια ψύχραιμη ανάλυση των δεδομένων δείχνει ότι το μοντέλο που περιγράφεται προσκρούει σε θεμελιώδεις νομικούς κανόνες που δεσμεύουν την Ελλάδα.

Το ανυπέρβλητο τείχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Το βασικό εμπόδιο για την εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου δεν είναι πολιτικό, αλλά καθαρά θεσμικό. Η χώρα μας δεσμεύεται από ένα αυστηρό πλέγμα προστασίας που συναποτελείται από:

• Την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)

• Τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε.

• Το Ελληνικό Σύνταγμα

Συγκεκριμένα, το Άρθρο 3 της ΕΣΔΑ απαγορεύει ρητά την απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. Πρόκειται για μια απόλυτη διάταξη που δεν κάμπτεται, ανεξάρτητα από τη βαρύτητα των εγκλημάτων που έχει διαπράξει ένας κρατούμενος.

Γιατί το σενάριο «καταρρέει» δικαστικά

Σύμφωνα με τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, η νέα πτέρυγα θα περιλαμβάνει πλήρως απομονωμένα μεταλλικά κελιά, 24ωρη επιτήρηση με κάμερες, ελάχιστη ανθρώπινη επαφή και περιορισμένο προαυλισμό μόλις μίας ώρας.

Ωστόσο, η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) είναι σαφής και έχει «μπλοκάρει» παρόμοιες πρακτικές στο παρελθόν, κρίνοντας ότι:

1. Η παρατεταμένη απομόνωση μπορεί να εξισωθεί με βασανιστήριο.

2. Η διαρκής επιτήρηση σε χώρους ατομικής υγιεινής παραβιάζει βάναυσα την ιδιωτικότητα.

3. Η πλήρης έλλειψη κοινωνικής επαφής πλήττει ανεπανόρθωτα την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η ελληνική πραγματικότητα και ο Σωφρονιστικός Κώδικας

Πέρα από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια, ο ίδιος ο Ελληνικός Σωφρονιστικός Κώδικας θέτει αυστηρές ασφαλιστικές δικλείδες. Κάθε μέτρο ασφαλείας πρέπει να διέπεται από την αρχή της αναλογικότητας και να υπόκειται σε διαρκή δικαστικό έλεγχο. Ένα καθεστώς γενικευμένης και «τυφλής» απομόνωσης, χωρίς εξατομικευμένη κρίση για τον κάθε κρατούμενο, θα ακυρωνόταν με μαθηματική ακρίβεια από τα ελληνικά δικαστήρια.

«Η ύπαρξη πτερύγων υψηλής ασφαλείας δεν είναι κάτι νέο για το σύστημα. Όμως, η πλήρης αποκοπή από το ανθρώπινο περιβάλλον παραπέμπει σε μοντέλα "λευκής απομόνωσης", τα οποία έχουν καταδικαστεί διεθνώς», σημειώνουν νομικοί κύκλοι.

Εν κατακλείδι, το σενάριο περί «ειδικών φυλακών-κλουβιών» στα Γρεβενά φαίνεται να είναι είτε διογκωμένο για λόγους εντυπωσιασμού, είτε στερείται νομικής βάσης.

Τι είναι εφικτό	Τι προσκρούει στο νόμο
Αυστηρότερη φύλαξη & έλεγχος	Πλήρης και παρατεταμένη απομόνωση
Πτέρυγες υψηλής ασφαλείας	Μόνιμη κάμερα εντός κελιού (ιδιωτικότητα)
Περιορισμός κινήσεων	Κατάργηση στοιχειώδους ανθρώπινης επαφής

Η πολιτεία μπορεί πράγματι να επιδιώκει τον εκσυγχρονισμό των φυλακών, όμως οποιαδήποτε προσπάθεια εφαρμογής ακραίων μοντέλων θα έφερνε τη χώρα αντιμέτωπη με άμεσες νομικές προσφυγές και βαριές καταδίκες από τους διεθνείς οργανισμούς. 

Είναι θέμα νόμου, όχι άποψης.

 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ